De nieuwe groene lijst

19/8/2021

Er is naast de rode lijst voor bedreigde (dier)soorten nu ook een groene lijst die laat zien in hoeverre beschermende maatregelen effectief zijn. Hierdoor krijgen we een beter beeld van de biodiversiteit, ook in Nederland.

De rode lijst

Wereldwijd zijn de Afrikaanse olifant, de giraf, haai, ijsbeer, leeuw, neushoorn, orang-oetan, panda, tijger, walvis en zeeschildpad iconen die tijdens de afgelopen jaren een plekje kregen op de rode lijst van bedreigde diersoorten. Als gevolg van vervuiling, aantasting van leefgebieden en stroperij en illegale handel is hun voortbestaan onzeker geworden.

Ons eigen land

Dieren die in Nederland op de rode lijst staan zijn de haas en het konijn. Het Wereld Natuur Fonds, de IUCN (internationale unie voor natuurbehoud) die tweemaal per jaar de rode lijst opstelt en de adviseur voor de Nederlandse rode lijst, Zoogdierenvereniging roepen op om de bedreiging te stoppen.
Soms zijn de maatregelen effectief. Zo is de Europese bizon terug in het wild dankzij fokprogramma's in dierentuinen en is de panda niet langer bedreigd. In ons eigen land geldt dit voor de bever, das, otter en zeehond. Hoewel dit op zichzelf goed nieuws is, zegt het weinig over de kansen van bestaan zonder bescherming.

Uitleg

Ecoloog Roy van Grunsven legt uit dat de rode lijst een raar beeld geeft van natuurbescherming. "De lijst laat zien hoe groot de kans is dat een (dier)soort uitsterft, maar een lage status zegt weinig over de bescherming zelf." Als voorbeeld geeft hij de das, die in Nederland niet meer bedreigd is, omdat er dassentunnels worden aangelegd die bescherming bieden. "De rode lijst zegt ook niks over de verschillende rollen van soorten binnen het ecosysteem. Zo legt hij uit dat dieren die verdwenen zijn in negentig procent van de leefgebieden, maar voldoende voorkomt in de overige gebieden, niet bedreigd zijn. Een voorbeeld hiervan is het edelhert: deze diersoort zal niet uitsterven, maar komt in de meeste natuurgebieden in Nederland niet meer voor. "Op deze manier kan een niet-bedreigde status een verkeerd beeld geven, waardoor we denken dat we niks meer hoeven te doen."

IUCN heeft om daar verandering in te brengen een groene lijst (of groene status) ontwikkeld. Hierin wordt verwerkt in hoeverre een soort profiteert van bescherming en daarvan afhankelijk is. De toekomstverwachting op lange en korte termijn wordt hier ook in meegenomen. Tijdens de afgelopen maanden hebben organisaties waaronder de Vlinderstichting waar Van Grunsven werkt, de groene lijst getest op 181 soorten over de hele wereld. Tientallen wetenschappers beschreven in tijdschrift Conversation Biology hoe deze groene lijst precies werkt.

De grijze walvis is een goed voorbeeld. Op de rode lijst heeft hij de niet-bedreigd status, maar op de groene lijst staat bij hem de status 'sterk afgenomen.' De grijze walvissen zijn sinds de walvisvaart verdwenen uit de Atlantische Oceaan. De diersoort is nog altijd afhankelijk van bescherming. Omdat er een lange generatietijd is, is een herstel op korte termijn niet mogelijk. Door de kleine populatie zal op lange termijn de grijze walvis ook zeldzaam blijven.

De grijze walvis. Beeld van Pexels, Andre Estevez

Tegenhanger

Van Grunsven zegt dat de groene lijst een tegenhanger van de rode lijst is, omdat hij hele andere aspecten laat zien: ook de dingen die goed gaan. Een voorbeeld hiervan komt uit zijn onderzoek naar libellen. "Het gaat met veel soorten libellen goed dankzij de verbetering van de kwaliteit van het water. Het grootste probleem is de droogte als gevolg van klimaatverandering. Een voorbeeld van een soort die zich volledig heeft hersteld is de rivierrombout. Hij was hier verdwenen, maar komt momenteel weer in de grote rivieren overal voor. De reden hiervoor is niet de directe bescherming, maar regelgeving. Vroeger waren de grote Europese rivieren vies. Door de strengere regels is de kwaliteit van het water flink verbeterd. Omdat libellen heel mobiel zijn, hebben ze zichzelf daarmee kunnen redden. Voor nu is de soort redelijk hersteld, maar de soort kan zo weer verdwijnen wanneer de regelgeving soepeler wordt."

De vlinders staan er minder goed voor. Omdat ze minder mobiel zijn dan libellen, kunnen zij niet zo makkelijk dertig kilometer afleggen om van betere omstandigheden te profiteren. Daarnaast zijn vlinders ook gevoelig voor veranderingen. Het gentiaanblauwtje is alleen nog niet uitgestorven door de vele inspanning. Dit laat de groene lijst ook zien. De vlinder legt haar eitje op de plant, de klokjesgentiaan. Deze groeit in vochtige heide. Tegenwoordig wordt de vlinder steeds meer afhankelijk van de maatregelen die de verzuring en verdroging van de heide tegengaan. Deze nemen namelijk door de klimaatverandering en stikstofuitstoot juist toe.

Alleen dankzij de bescherming zijn veel soorten niet meer ernstig bedreigd, maar dit zie je niet op de rode lijst. Wanneer de bescherming effectief blijkt, lijkt het hierdoor alsof het overbodig is. Zonder tunnels zou de das zeldzaam zijn in Nederland of zelfs verdwijnen.  
De zandhagedis is hier ook een voorbeeld van. Het duinreservaat groeit steeds meer dicht door de hoeveelheid stikstof en te weinig grazende konijnen. Inmiddels zijn er veel open plekjes gemaakt in de duinen waar hagedissen eieren kunnen leggen. Dit is gunstig, maar wel kunstmatig. Wanneer we ermee stoppen, zal de populatie achteruit gaan. Hij is dus afhankelijk van de bescherming.

Van de rode lijst?

Van Grunsven zegt dat het Europese konijn momenteel ernstiger bedreigd is dan de reuzenpanda. "Er zijn dan wel meer konijnen dan panda's, maar ze gaan ernstig achteruit." Hoewel de reuzenpanda nog erg afhankelijk is van bescherming, is het wel een diersoort die niet meer ernstig bedreigd is. "Er ontstond een discussie over of de reuzenpanda van de lijst af kon. Je wilt dit natuurlijk eigenlijk niet, maar je wilt ook niet dat er politieke spelletjes achter zitten. We mogen in ieder geval niet stoppen met de bescherming van het dier."

Het is vooral vaak voor de langere termijn lastig in te schatten hoe een soort het met of zonder maatregelen doet. "Er bestaat altijd een ideaalbeeld, maar je moet ook realistisch blijven. Ze zullen in een groot deel van India niet zitten te wachten op de terugkomst van grote hoeveelheden tijgers. Dit is begrijpelijk, wanneer je ziet hoeveel discussie er hier al is over de terugkomst van de wolf.
Het is belangrijk dat we in de groene lijst laten zien dat wat we doen helpt. De natuurbescherming lijkt soms zinloos wanneer je alleen naar de rode lijst kijkt. De groene lijst laat zien wat er al bereikt is en wat er nog meer mogelijk is. Een positieve insteek, dus."

Bron: Trouw.nl

Vergelijkbare berichten

Bedankt! Uw aanmelding is ontvangen!
Er is wat fout gegaan tijdens het verzenden van uw aanmelding, probeer het later opnieuw.